Merknamen in Van Dale-woordenboeken


Woorden die ook merknaam zijn
Van de trefwoorden, opgenomen in de verschillende woordenboeken van Van Dale, zijn sommige tevens de naam van een geregistreerd handelsmerk. Dergelijke merknamen zijn dan zozeer doorgedrongen tot de algemene taal, dat ze een algemener betekenis hebben ontwikkeld. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een woord als luxaflex. De jaloezieën van het merk Luxaflex, op de markt gebracht door het bedrijf Hunter Douglas, zijn zo bekend dat het woord luxaflex het woord jaloezie zelfs goeddeels heeft verdrongen. Het woord heeft dus een betekenisontwikkeling doorgemaakt van "bepaald merk jaloezieën" tot "jaloezie in het algemeen".

Men zou kunnen denken dat de eigenaar van zo'n merk een dergelijke betekenisontwikkeling alleen maar kan toejuichen. Is er een beter bewijs denkbaar dat zijn merk succesvol is? Toch zit er ook een andere kant aan deze zaak. Wanneer, in een geval als dat van luxaflex, het idee vervaagt dat het hier om een merk gaat, zouden consumenten kunnen denken dat elke jaloezie luxaflex is. In het ergste geval is het zelfs denkbaar dat concurrenten ook de naam luxaflex gaan voeren, met als argument: luxaflex is de algemene naam voor jaloezieën geworden - kijk maar in het woordenboek.

Beleid ten aanzien van merknamen
Nu is dit laatste risico tamelijk denkbeeldig, want de wet voorziet er in voldoende mate in dat geregistreerde handelsmerken worden beschermd tegen inbreuken op dat merkenrecht. Een willekeurige fabrikant die zijn jaloezieën luxaflex zou noemen, zou juridisch dan ook niet sterk staan. Het feit dat een merknaam is opgenomen in een woordenboek kan dus nooit een reden zijn om aan te nemen dat er op die naam niet langer rechten zouden gelden. Toch markeert Van Dale in haar producten, na schriftelijk verzoek van de merkrechthouder, die trefwoorden waarvan vaststaat dat ze een merknaam zijn of bevatten. Van Dale doet dat om twee redenen. Ten eerste gaat het hier om informatie die uit lexicografisch oogpunt interessant is. De gebruikswaarde van jaloezie(ën) is toch net even anders dan die van luxaflex als je weet dat dat laatste een merknaam is. En ten tweede wil Van Dale er geen onduidelijkheid over laten bestaan dat het in een dergelijk geval inderdaad gaat om een naam waar rechten op berusten.

Concreet is het beleid van Van Dale als volgt:
  • Van Dale onderzoekt niet op eigen initiatief of een woord een merknaam is. Een woordenboek is immers geen merknamenregister. Echter, door opname in het woordenboek menen sommigen dat ze mogen concluderen dat zij de merknaam niet (meer) hoeven te respecteren. Daarom onderneemt Van Dale actie op het eerste verzoek van een merknaamhouder.
  • Als een merknaamhouder zich meldt met het verzoek om een woord te schrappen of een woord te markeren als merknaam, dan komt dat woord op een lijst met merknamen die bij de bewerking van alle lexicografische producten van Van Dale nagelopen wordt. Een bijzondere behandeling van een woord dat tevens merknaam is geldt daarmee voor alle producten.
  • De Van Dale-redactie selecteert woorden voor opname in het woordenboek op grond van het feit dat ze in voldoende mate worden gebruikt in de algemene taal. Woorden die oorspronkelijk merknamen zijn, of woorden die afgeleid zijn van merknamen, zijn daarbij niet uitgezonderd; het daadwerkelijke taalgebruik is het opnamecriterium. Op verzoeken om een woord te schrappen, kan dus niet worden ingegaan.
  • In publicaties verschenen vóór oktober 2007 zijn woorden die merknaam zijn op trefwoordniveau voorzien van het teken ®. In uitzonderlijke gevallen staat dit symbool niet bij het trefwoord, maar binnen het woordenboekartikel. Dat is met name het geval als de merknaam meerwoordig is.
  • In publicaties verschenen vanaf oktober 2007 worden woorden die merknaam zijn of die van een merknaam zijn afgeleid of ermee zijn samengesteld, op trefwoordniveau voorzien worden van de superieur gezette aanduiding MERK. In uitzonderlijke gevallen, als markering bij het trefwoord niet mogelijk is omdat het bijvoorbeeld om een meerwoordige merknaam gaat, zal deze aanduiding niet bij het trefwoord, maar binnen het woordenboekartikel worden geplaatst. In de overige gedeelten van de lopende tekst zullen niet telkens opnieuw markeringen aangebracht worden.
  • Eventuele aanpassingen gebeuren telkens bij het verschijnen van een nieuwe druk of update van een woordenboek (hetzij in papieren of in digitale vorm). Omdat er, om bedrijfseconomische redenen, vaak ruime voorraad van een product wordt aangelegd, kan het langere tijd duren voordat een voorgenomen wijziging daadwerkelijk zichtbaar is. De lijst die hieronder is opgenomen, geeft steeds de meest actuele stand van zaken weer.
    		•

    Overzicht van gemarkeerde merknamen
    De volgende merknamen komen, voorzien van de markering MERK of ®, voor in enige publicatie van Van Dale.
    Niet alle hier genoemde woorden komen ook daadwerkelijk voor in alle woordenboeken van Van Dale.
    merknaam
    komt voor als
    betekenis
    Alcantara alcantara geweven stof
    Bakelite (bij: bakeliet) handelsnaam van de stof bakeliet
    Biogarde biogarde soort yoghurt
    Bob bob niet-drinkende chauffeur
    Boedelbak boedelbak overkapte aanhangwagen
    Boekenbal boekenbal feest t.g.v. Boekenweek
    Boekenweek Boekenweek week voor propaganda boek
    Boekenweekgeschenk boekenweekgeschenk gratis boeken tijdens Boekenweek
    Boerengolf boerengolf variant op het golfspel
    Botox botox, botoxen, botoxlippen cosmetische stof
    Caddie caddie boodschappenwagentje
    Caterpillar caterpillar rupsband; kermisattractie
    Chippendales chippendale gespierde, aantrekkelijke jongeman
    Chocomel chocomel chocoladedrank
    Dacron dacron bepaalde kunststof
    Digikid(s) digikid kind van internetgeneratie
    Floriade floriade bloemententoonstelling
    Frou Frou froufrou wafeltje
    Gele Gids gele gids bedrijvengids
    Girobank girobank bank die uitsluitend met overschrijving werkt
    Google googelen, googlebom, googlemoslim, googlificatie, opgoogelen, ontgoogelen zoeken op het internet, enz.
    Gouden Gids gouden gids bedrijvengids
    Gsm gsm, gsm-cel, gsm-elleboog, gsm'en, gsm-jammer, gsm-lader, gsm-mast, gsm-netwerk, gsm-parkeren, gsm-roman, gsm'tje, gsm-toestel mobiele telefoon
    Grand Slam grand slam tennisterm
    Hittepit hittepit kussentje gevuld met kersenpitten
    Hüttenkäse hüttenkäse bepaald zuivelproduct
    Hyves hyven communiceren via het digitale vriendennetwerk Hyves
    Jacuzzi jacuzzi bubbelbad
    Jetski jetski, jetskiën waterscooter
    Jiffypotje jiffypotje plantenbakje
    Keurslager keurslager kwaliteitsslager
    Kinderboekenweek Kinderboekenweek week voor propaganda kinderboek
    Kindertelefoon kindertelefoon hulpdienst
    Kruimeldief kruimeldief stofzuigertje
    LEGO legoblok, legodoos, legosteen speelgoed
    Leukoplast leukoplast hechtpleister
    Librium librium bepaald kalmeringsmiddel
    Luxaflex luxaflex zonwering
    Marmoleum marmoleum vloerzeil
    Michelin michelinman, michelinmannetje dik mannetje
    Moonboot moonboot, moonboots bepaald type laars
    MSN MSN, msn'en (chatten via een) messenger
    Oasis oasis schuimblok voor bloemschikken
    Perlator perlator sproeikop aan kraan
    Portakabin portakabin noodgebouw
    Predictor predictor, predictortest zwangerschapstest
    Schelvispekel schelvispekel bepaalde sterkedrank
    Scrabble scrabble, scrabbelen, scrabbelaar bepaald spel
    Spa spa, spaatje, spawater bronwater
    Spinning spinning, spinningbike vorm van fitness
    Startpagina startpagina internetpagina met koppelingen
    Stemwijzer stemwijzer computerprogramma
    Strimmer strimmer grasmaaier
    Tectyl tectyl, tectylbehandeling, tectyllaag, tectyleren, tectylering antiroestmiddel
    Teflon teflon bepaalde kunststof
    Tetrapak tetrapak drankenverpakking
    Thermos thermos, thermosfles, thermoskan isolerende fles, kan
    Ugli ugli bepaalde vrucht
    Uitmarkt uitmarkt informatiemarkt over uitgaansmogelijkheden
    Umer umer bepaald zuivelproduct
    Valium valium bepaald kalmeringsmiddel
    Vlammetje vlammetje bepaalde snack
    VVV VVV, VVV-kantoor informatiekantoor voor toerisme en recreatie
    Walkman walkman draagbare muziekspeler
    Wokkels wokkel, wokkelen zoutje
    Xerox xerox, xeroxen, xeroxafdruk, xeroxapparaat, xeroxkopie, xeroxpapier fotokopie, fotokopiëren
    Zippo zippo aansteker
    © 2008 Van Dale Uitgevers - Copyright - Colofon - Contact - Algemene voorwaarden - Disclaimer